ฝนตก รถติด น้ำท่วม ปัญหาวนลูปที่คนเมืองต้องนั่งชะเง้อรอรัฐบาลเข้ามาช่วยแก้ แต่ไม่แน่.. หลังจากนี้พวกเราอาจมีอีกหนึ่งทางรอดในการรับมือปัญหานี้ได้ด้วย Stormwater Planter Box หรือกระบะต้นไม้ดูดซับน้ำฝน

โปรเจกต์นี้เกิดขึ้นจากความร่วมมือระหว่าง Monash University จับมือกับทีมอาจารย์ บุคลากร และนักศึกษาจากคณะสถาปัตยกรรม ศิลปะและการออกแบบ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง อย่าง ดร.ชนิภรณ์ ธรรมพนิชวัฒน์, นายลิมปศิลป์ ศิริศักดิ์, นายปัญญพัฒน์ สมงาม, นายภคิน อนันตวัชกร, นางสาวทักษพร เพชรหลาย

“ไอเดียตั้งต้นของโปรเจกต์นี้มาจาก Planter Box ซึ่งทำหน้าที่เป็นระบบรับน้ำ ช่วยชะลอน้ำก่อนจะไหลลงสู่ท่อหรือระบบสาธารณะ สิ่งนี้เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ในหลายพื้นที่ของประเทศไทยอยู่แล้ว แต่เมื่อมีการชวนเรามาร่วมออกแบบในโปรเจกต์นี้ โจทย์สำคัญที่เราได้รับคือ งานนี้ต้องเชื่อมโยงกับบริบทของ BKKDW และความเป็นไทยด้วย”

เพื่อที่จะสร้าง ‘กระบะต้นไม้ดูดซับน้ำฝน’ ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตแบบไทยๆ พวกเขาจึงตั้งต้นจากการออกไปสำรวจ จดบันทึก และถ่ายภาพ จนเริ่มเห็นแพตเทิร์นของสิ่งที่พบเจอได้บ่อยตามทางเท้าหน้าบ้านในกรุงเทพฯ ไมว่าจะเป็นม้านั่งหิน ใบปิดโฆษณา ตลอดจนรั้วเหล็กดัดสารพัดลวดลาย

“ถ้าพูดถึงฟังก์ชันของสิ่งที่อยู่ในชีวิตประจำวันของคนไทย ยกตัวอย่างง่าย ๆ เช่น ม้านั่งหินอ่อนหน้าบ้าน สิ่งที่น่าสนใจคือมันไม่ได้ถูกนั่งแค่โดยคนในบ้านเท่านั้น คนภายนอกก็สามารถแวะเวียนผ่านมานั่งได้ด้วย เราจึงหยิบสิ่งนี้มาประยุกต์ใช้กับงานออกแบบของเรา

“อีกประเด็นหนึ่ง คือเรื่องขององค์ประกอบด้านความงาม (aesthetic element) ตรงนี้เราจะถอดแบบมาจากรูปลักษณ์ หรือสิ่งที่คนไทยเห็นแล้วเข้าใจได้ทันที เช่น ประตูเหล็กดัด องค์ประกอบเหล่านี้ถูกนำมาใช้ในงานออกแบบของเรา โดยเฉพาะในพื้นที่เขตพระนคร ซึ่งจะเห็นการใช้สีและลวดลายเฉพาะตัว”

นอกจากฟังก์ชันการใช้งานและองค์ประกอบภายนอกแล้ว พวกเขายังจำเป็นต้องทำงานร่วมกับผู้คนในชุมชน เพื่อเก็บข้อมูลความคิดเห็นและนำมาพัฒนาชิ้นงานให้ตอบโจทย์มากที่สุด

“อย่างแรกเลยคือเขาอยากให้มัน ‘ใช้งานได้จริง’ ไม่ใช่แค่ดีไซน์เท่หรือสวย แต่มันต้องมีฟังก์ชันที่คนในพื้นที่สามารถมาใช้งานจริง เช่น มานั่งเล่น มาคุยกัน ไม่ให้มันหลุดออกจาก urban practice ของชุมชนนั้นมากเกินไป เราจึงมีส่วนของโต๊ะที่สามารถใช้เป็นกระดานเล่นเกม อย่างเช่น หมากรุก หมากฮอส ที่คนในชุมชนคุ้นเคยกันอยู่แล้วได้ด้วย”

และสำหรับใครที่ได้ผ่านมาที่หน้าร้านปัจฉิมลิขิต ในระหว่างเทศกาล BKKDW นอกจากจะสามารถมานั่งพัก พูดคุย หรือเล่นหมากฮอสได้แล้ว ยังสามารถไปเช็กอินบริเวณจุดดิสเพลย์ พร้อมทำความเข้าใจเกี่ยวกับระบบการทำงานของ กระบะต้นไม้ดูดซับน้ำฝน ชิ้นนี้ได้อีกด้วย

“เดิมทีบริเวณท้าเท้าตรงนั้นก็มีระบบท่อระบายน้ำอยู่แล้ว ซึ่งโดยปกติน้ำจากอาคารอาจจะไหลลงคลอง หรือไหลลงท่อระบายน้ำเลย แต่นวัตกรรมกระบะต้นไม้ดูดซับน้ำฝนนี้จะเข้ามาทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างอาคารกับคลอง เพื่อดูว่าเราจะลดผลกระทบในกระบวนการระบายน้ำได้อย่างไรบ้าง”

ข่าวดีก็คือ หลังจบเทศกาลแล้ว กระบะต้นไม้ดูดซับน้ำฝน จะยังคงตั้งอยู่ให้เราแวะเวียนไปนั่งชิลกันได้อีกประมาณ 1 ปี เพื่อทดสอบการใช้งานและเก็บข้อมูลในระยะยาว เตรียมพร้อมสำหรับการต่อยอดงานออกแบบในอนาคต

“อันนี้ก็เป็นความคาดหวังทั้งจากทีมเราและทีม Monash University คือเราอยากให้งานชิ้นนี้เป็น prototype ที่จะได้ต่อยอดไปสู่ชิ้นต่อไป และถ้าเกิดมันเรียงร้อยต่อกันไปได้ มันอาจจะทำได้ในระดับชุมชนที่เห็นเป็นหลายชิ้นมากกว่านี้ หรืออาจจะขยายไปได้ถึงระดับของย่านก็ได้

“ในฐานะคนกรุงเทพฯ โซลูชันนี้เหมือนเป็นการเปิดแนวทางใหม่ จากเดิมที่คนไทยไม่สามารถแก้ปัญหาน้ำท่วมได้ในระดับปัจเจก แต่งานนี้เหมือนการเปิดโอกาสให้คนหนึ่งคน หนึ่งครัวเรือน หรือหนึ่งชุมชน สามารถนำโซลูชันนี้ไปใช้ในพื้นที่ของตัวเอง ถึงแม้มันอาจจะช่วยได้เพียงบางส่วน แต่มันก็อาจจะเป็นจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ หลังจากนี้เราอาจจะเห็นอิมแพกต์ที่เกิดจากจุดเล็ก ๆ เหล่านี้รวมกันก็ได้”

ดูข้อมูลเพิ่มเติมของ Stormwater Planter Box ได้ที่:

https://www.bangkokdesignweek.com/bkkdw2026/program/150495